Collectie bekijken

Tuinen

Grootte

2 families, 11 geslachten, 279 soorten.

Bijzondere waarde

Cycadeeën vormen een zeer oude plantengroep. De eerste ontstonden ca. 240 miljoen jaar geleden, nog voor de hoogtijdagen van de dinosauriërs. Lange tijd bepaalden cycadeeën het beeld op aarde. Rond 65 miljoen jaar geleden, in het Krijt, nam het aantal soorten af. Tegenwoordig zijn er nog ca. 280 soorten, de rest is uitgestorven.

Omschrijving

Cycadeeën groeien in tropische en subtropische streken, m.n. in Centraal-Amerika, Zuidelijk Afrika, Zuidoost-Azië en Australië. De natuurlijke populaties komen doorgaans voor op ongunstige groeiplaatsen, waardoor ze bijzonder gevoelig zijn voor verstoring.

Ook de langzame groei en trage voortplanting maken cycadeeën kwetsbaar. Veel soorten zijn zeldzaam, sommige zijn zelfs bijna uitgestorven. Alle cycadeeën zijn internationaal beschermd door de CITES-wetgeving.

In Nederland zijn 3 botanische tuinen gespecialiseerd in cycadeeën. De Hortus Botanicus in Amsterdam, het Pinetum Blijdestein in Hilversum en de Hortus Botanicus in Leiden werken intensief samen. Er wordt kennis, ervaring en plantmateriaal uitgewisseld. In Leiden wordt in 2008 d.m.v. een expositie aandacht besteed aan cycadeeën. In Amsterdam is sinds voorjaar 2008 een speciale cycadeeënvitrine te zien met behalve jonge planten ook veel informatie.
In de lijst bovenaan de pagina staan alle soorten cycadeeën opgenomen die in de NP-collecties van de Hortus Botanicus Amsterdam, de Hortus Botanicus Leiden en het Pinetum Blijdenstein Hilversum aanwezig zijn. Detail-informatie over afzonderlijke planten is op te vragen bij de drie betreffende tuinen.
Cycadeeën behoren tot de naaktzadige planten of gymnospermen. Dit zijn planten die zich voortplanten d.m.v. zaden, maar geen bloemen hebben. De bloemplanten of bedektzadigen (angiospermen) hebben wél bloemen. Andere voorbeelden van naaktzadigen zijn naaldbomen, Ginkgo en Welwitschia. Er zijn 11 geslachten, die momenteel als volgt worden ingedeeld:

Cycadeeën zijn tweehuizig: er zijn aparte mannelijke en vrouwelijke planten. Een volwassen cycadee vormt kegels. Bij mannelijke kegels is het stuifmeel zichtbaar als kleine ronde bolletjes aan de onderzijde van de kegelschubben. Vrouwelijke kegels hebben zaadbeginsels tussen de schubben. Als een vrouwelijke kegel bestoven kan worden, of als het stuifmeel van een mannelijke kegel rijp is, wijken de schubben uiteen. De kegel produceert warmte en geurstoffen waarmee o.a. snuitkevers gelokt worden. Deze kruipen tussen de schubben en brengen zo het stuifmeel over naar een andere plant. Hierna sluiten de schubben weer om opnieuw uiteen te wijken als de zaden rijp zijn. Cycas wijkt hier vanaf. De meeste cycadeeën zijn goed aangepast aan droge omstandigheden. Ze hebben dikke, leerachtige bladeren om de verdamping te beperken. In de dikke stam zit reservevoedsel in de vorm van zetmeel, waarmee periodes van o.a. droogte doorstaan worden.

Cycadeeën worden ook wel cycaspalmen genoemd. De bladeren doen inderdaad enigszins aan palmbladeren denken. Cycadeeën hebben echter geen bloemen maar kegels. Een plant die vanwege het blad vaak voor cycadee wordt aangezien, is Zamioculcas zamiifolia. Deze soort behoort tot de aronskelkfamilie of Araceae, wat goed te zien is aan de bloeiwijze.

*CITES is de Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. Door de CITES-wetgeving wordt voorkomen dat de internationale handel en het transport van bedreigde planten het voortbestaan van die soorten in gevaar brengt. Botanische tuinen houden zich aan de regels. Het versturen van zaden, stuifmeel en planten gebeurt met speciale vergunningen.

Literatuur
• Good, D. 2001. Cycads of Africa. D&E Publishers, Gallomanor.
• Hill, K.D. & Osborne, R.O. 2001. Cycads of Australia. Kangaroo Press, Sydney.
• Jones, D.L. 2002. Cycads of the World. 2nd edn. Reed, Sydney.
• Norstog, K.J. and Nichols, T.J. 1997. The Biology of the Cycads. Cornell University Press, Ithaca.
• Osborne, R.O., Hill, K.D., Nguyen, H.T. & Ke, L.P., 2007. Cycads of Vietnam, Roy Osborne, Brisbane & Wynand van Eeden, Cape Town.
• Whitelock, L.M. 2002. The Cycads.Timber Press, Portland, Oregon.

Websites
• The Cycad Pages: het meest complete overzicht van alle soorten cycadeeën.
• Palm and Cycad Societies of Australia: een website met alle Australische cycadeeën.
• The Cycad Society of South Africa: de website van de Zuid-Afrikaanse cycadeeën vereniging.
• The Cycad Society: de website van de internationale cycadeeën vereniging.
• CITES (the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora): de website met informatie over de internationale bescherming van o.a. cycadeeën.
• Gymnosperm Database: de website met informatie over alle naaktzadige planten.
• Angiosperm Phylogeny Website: een website over de indeling van de bloemplanten volgens de meest recente moleculaire plantensystematiek.