Zwarte bes
Ribes nigrum
Ribesfamilie (Grossulariaceae)
Thans niet bedreigd
De cassis-bes
De zwarte bes is geen familie van de bosbes (Vaccinium myrtillus) of blauwe bes (Vaccinium corymbosum), wel van de aalbes (Ribes rubrum) en kruisbes (Ribes uva-crispa). De teelt van zwarte bessen vertoont sinds de eeuwwisseling een dalende lijn, die van blauwe bessen is enorm gegroeid.
Je ziet de zwarte bes haast nooit in de supermarkt, de teelt is vooral voor de verwerkende industrie: de bessen worden in juli en augustus machinaal geoogst en grotendeels verwerkt tot sap en gelei. Cassis is de Franse naam voor het aroma van de zwarte bes en gelijk ook de benaming van de populaire drank. Daarnaast is het een populaire struik in volks- en boerentuinen. De zwarte bes zit barstensvol vitamine C.
In het wild komt de bes voor in Midden- en Noord-Europa, te weten op natte en voedselrijke grond in bossen, beek- of rivierdalen en laagveengebieden. De struik wordt niet hoger dan twee meter en heeft weinig vertakte, een beetje stakige takken zonder stekels. Daaraan groeien in april en mei lange, hangende trossen met rood- tot bruinachtig groene, klokvormige bloemen. Die leveren de vrij kleine (1,2 -1,5 centimeter) zwarte bessen.
Doordat de struik zo vroeg bloeit, ligt het gevaar van nachtvorst op de loer. De plant is zelfbestuivend, maar kruisbestuiving levert meer bessen op.
Thema's
De zwarte bes (bron van vitamie C) kan rauw gegeten worden maar heeft een sterke en zure smaak. Er kan gemakkelijk jam en gelei van gemaakt worden door het hoge gehalte aan pectine en zuur in de vruchten. De gepureerde bessen kunnen worden geconserveerd of worden toegevoegd aan cheesecake, yoghurt, ijs, pudding, sorbets en andere zoete spijzen. Het sap is de basis van verschillende populaire alcoholische drankjes, vruchtenlimonades, sappen en smoothies.
Het hout en de wortels van deze Ribes geven een onwelriekende geur af. Men plantte de zwarte bes in waterrijke gebieden dan ook langs de slootkant, teneinde woelratten af te schrikken. Dit is echter niet afdoende gebleken.
In de homeopathie wordt de zwarte bes meer en meer gebruikt als diureticum (vochtafdrijvend) of diphoreticum (zweetafdrijvend) en helpt de lichamelijke weerstand tegen infecties te verhogen. Ook de bladeren worden als geneesmiddel gebruikt, deze bevatten looistoffen die ontsmettend werken. Zo kan er thee getrokken worden uit de bladeren voor een heilzame werking , o.a. tegen koorts (diuforetisch), urine uitdrijvend (diureticum) en tegen reuma. De bladeren werden op wonden gelegd, om deze te helen.
De soort wordt nog op beperkte schaal geteeld voor de verwerkende industrie. De bessen worden machinaal geoogst en verwerkt tot sap. Belangrijk zijn een goede sapkleur, een hoog vitamine C-gehalte en een aroma dat wordt aangeduid als 'cassis'.
Uit de bladeren kan een gele verfstof worden geëxtraheerd en de vruchten zijn een bron van een blauwe of violette verfstof.
Details
| Omschrijving: | Struik, 0,6 tot 2 m. |
|---|---|
| Verspreiding: | Koel-gematigde streken in europa en azië. ingeburgerd in noord-amerika en nieuw-zeeland. |
| Leefgebied: | Bossen, houtwallen, waterkanten, zeeduinen en soms in knotwilgen. |
| Jaarcyclus: | Bladverliezende vaste plant, bloeit meermalig |
| Winterhardheid: | Tot -20 °c |
| Bloeiperiode: | April - mei |
| Bloemkleur: | Geel, groen, rood |
| Notities bloemen: | Klokvormig groeniggeel of roodachtig 7-8 mm, in lange tros. |
| Vruchtperiode: | Augustus - september |
| Vruchtkleur: | Zwart |
| Notities vruchten: | Eenmaal rijp zwart (1,2-1,5 cm) in trosje. |
| Op z'n mooist: | April - mei, augustus - oktober |
Bronnen
https://www.wilde-planten.nl/zwarte%20bes.htm,https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Ribes+nigrum,
https://en.wikipedia.org/wiki/Blackcurrant,
http://www.historischetuinaalsmeer.nl/,
https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/natuurgeneeswijze,
http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl_v2&id=1035,
https://nl.wikipedia.org/wiki/Zwarte_bes,
Geneeskrachtige planten Nederlands Openluchtmuseum 2005