Blauwe bosbes
Vaccinium myrtillus
Heifamilie (Ericaceae)
Thans niet bedreigd
Niet die van de grootgrutters
Het geslacht Vaccinium uit de heidefamilie komt over een groot deel van de wereld voor en veel soorten brengen heerlijke vruchten voort. In onze streken komen zes soorten bosbes voor, de Amerikaanse cranberry (Vaccinium macrocarpon) en trosbosbes (Vaccinium corymbosum) meegerekend.
De blauwe bosbes is een dwergheester, die strikt genomen bladverliezend is. De twijgen blijven echter de eerste paar jaar volledig groen en kunnen doorgaan met de fotosynthese wanneer de blaadjes in de herfst van de plant afvallen. Daardoor kan de plant functioneel wintergroen genoemd worden.
De blauwe bosbes komt vooral voor in niet al te dichte bostypes op zandige of lemige bodems, met een goed ontwikkelde humuslaag. De plant is kalkmijdend. De vruchtperiode valt in de zomer en de bessen worden vooral door vogels gegeten. De blauwe bosbes is een trage groeier, die in droge zomers weinig, nogal kleine besjes voortbrengt. Verplante struiken slaan bovendien maar langzaamaan en vermeerdering is lastig. Mede daarom is het vooral de Amerikaanse trosbosbes waarvan we de blauwe bessen in de winkel aantreffen. Deze komt in onze streken nauwelijks verwilderd voor, maar hij is veel gemakkelijker te kweken, de plant wordt aanmerkelijk groter en heeft aanzienlijk meer vruchten. Er zijn inmiddels selecties beschikbaar met grotere vruchten.
Thema's
Hommels zijn de voornaamste bestuivers van de bosbes. Solitaire wilde bijen en honingbijen bezoeken de plant ook.
Vogels zijn dol op de bessen.
Blauwe bosbessen worden vooral geplukt voor het maken van bosbessenjam en -sap. Ook bij gebak worden ze gebruikt. Vroeger werd het dieppaarse sap gebruikt om wijn bij te kleuren.
In de Tweede Wereldoorlog gebruikten Britse piloten bosbessenjam tegen nachtblindheid. Later onderzoek bevestigde de heilzame werking voor de ogen en bosbessen worden om die reden ook preventief voorgeschreven aan diabetici die grotere kans hebben op netvliesdegeneratie. Daarnaast is de blauwe bosbes goed voor de spijsvertering en voor de doorbloeding. De antioxidanten in de bes dragen eraan bij dat aderverkalking minder kans krijgt. De bessen bevatten veel vitamine C.
De bladeren worden binnen Wicca (een neoheidense natuurreligie) gebruikt in liefdeswierook en bij tal van liefdesrituelen.
Details
| Omschrijving: | Struik, bodembedekker, loofverliezende struik tot 50 cm hoog. |
|---|---|
| Verspreiding: | Europa, behalve in meest zuidelijke delen. in west-siberië en klein-azië, op een aantal plaatsen in noord-amerika. in nederland algemeen in het oosten, midden en zuiden van het land. |
| Leefgebied: | Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op goeddoorlatende zure bodems. |
| Jaarcyclus: | Bladverliezende vaste plant, bloeit meermalig |
| Winterhardheid: | Kouder dan -20 °c |
| Bloeiperiode: | April - juni |
| Bloemkleur: | Rood |
| Notities bloemen: | Bolvormige hangende bloemen met vegroeide kroonbladen |
| Vruchtperiode: | Juli - augustus |
| Vruchtkleur: | Blauw |
| Notities vruchten: | Donker blauw met een witte zweem van een waslaagje |
| Op z'n mooist: | Juli - augustus |