Afrikaanse rijst
Oryza glaberrima
Grassenfamilie (Poaceae)
Thans niet bedreigd
Rijst van de slaven
Afrikaanse rijst is net als Aziatische rijst een oud cultuurgewas, maar veel minder bekend. Ongeveer 3500 jaar geleden werd deze rijstsoort al verbouwd in het huidige Mali. In de tijd van de slavenhandel reisde de rijst mee op de schepen en kwam zo in Amerika terecht. Daar ontstond een grootschalige rijstcultuur.
Na de uitvinding van de rijstpelmolen heeft de Afrikaanse rijst echter het veld moeten ruimen voor de Aziatische, want die kan machinaal worden gepeld hoeft niet – zoals de Afrikaanse – handmatig met een houten vijzel te worden gedorst.
Toch is de Afrikaanse rijst niet helemaal verdwenen, want in het Surinaamse binnenland wordt hij nog steeds gekweekt door de Marrons, afstammelingen van gevluchte slaven. Soms als voedsel, maar vooral voor ritueel gebruik bij voorouderceremoniën en begrafenissen.
Thema's
Is een kroonjuweel in De Hortus - Amsterdam.
Afrikaanse rijst is beter dan andere rijstsoorten bestand tegen schommelende waterstanden, ijzer, onvruchtbare grond, extreem klimaat en verwaarlozing.
Er wordt vanuit gegaan dat Oryza glaberrima de gekweekte vorm is van de wilde Oryza barthii (was Oryza brevilugata), voor het eerst gecultiveerd door de volkeren in het overstromingsgebied van de Niger zo'n 2000-3000 jaar geleden. De rijstbouw in de West-Afrikaanse kustvlakte van wat toen nog Guinea heette, werd in 1446 voor het eerst beschreven door de Portugees Gomes Eanes de Azurara.
Sommige variëteiten van Oryza glaberrima komen sneller in bloei dan de Aziatische (Oryza sativa) en daardoor zijn ze belangrijk als noodvoedsel. De nieuwste variëteiten, ‘New Rice for Africa’ (NERICA), zijn een kruising tussen Oryza glaberrima en Oryza sativa.
Sommige West-Afrikaanse boeren, onder wie de Jola in Zuid-Senegal, telen nog steeds Afrikaanse rijst voor gebruik in traditionele ceremonies en rituelen.
Details
| Omschrijving: | Grassen, inclusief bamboe's, 90-150 cm. |
|---|---|
| Verspreiding: | Afrika ten zuiden van de sahara, mali |
| Leefgebied: | Overstromingsgebieden en moerassen, direct ingezaaid en niet later ingeplant. |
| Winterhardheid: | Warmer dan 15 °c |