Vanille-orchidee
Vanilla planifolia
Orchideeënfamilie (Orchidaceae)
Bedreigd
Klimmende vanillestokjes
Zelfs binnen de zeer gevarieerde orchideeënfamilie is vanille een buitenbeentje. Het is namelijk een klimplant die tot 30 m lang kan worden. De plant heeft dikke, vlezige stengels en grote, lancetvormige bladeren. Zijn oorspronkelijke groeigebied is het tropische woud van Midden-Amerika.
De vruchten lijken op peulen (maar zijn botanisch gezien doosvruchten) en ze worden na een fermentatieproces gebruikt als vanillestokjes. Vanille is na saffraan de duurste specerij ter wereld. Dat komt doordat buiten zijn natuurlijke groeigebied de juiste bestuiver (een bijensoort van het geslacht Melipona) ontbreekt en alle bloemen met de hand moeten worden bestoven.
De meeste vanille wordt momenteel verbouwd in Indonesië en Madagaskar.
Thema's
Is een kroonjuweel in de Hortus botanicus Leiden, Hortus Overzee en de Botanische Tuinen Utrecht.
Vanille is na saffraan het duurste specerij ter wereld.
De bloemen hebben slechts een lichte geur, die niet op de geur van vanille lijkt. Na bestuiving ontwikkelt de vrucht zich in vier weken tot een ‘peul’ (eigenlijk een bes). De vruchten worden onrijp geoogst. Ze bevatten duizenden kleine, zwarte zaden. De geur en smaak komen pas vrij nadat de peul vochtig is verhit en daarna langzaam gedroogd, waarbij een fermentatieproces optreedt.
Vanilla planifolia levert vanille, een van de meest geliefde smaken ter wereld. Met de hele vrucht, de zaadjes of extracten krijgen allerlei voedingsmiddelen smaak, vooral snoep en zoete gerechten.
Vanille wordt gebruikt in parfums, sigaren en likeuren.
De Azteken in Mexico waren de eersten die vanille igebruikten; zij voegden het toe aan cacao. Het is vervolgens in de 16e eeuw in Europa geïntroduceerd door de Spanjaarden en in de 19e eeuw door de Fransen op Madagaskar.
De bloemen worden bestoven door orchideeënbijen (Euglossini) die een extra lange tong hebben.
Heel soms kan vanille allergische reacties veroorzaken op de huid of na inname. Mensen die met vanille werken hebben heel soms symptomen als hoofdpijn, geïrriteerde huid en slapeloosheid.
Vanille dient vaak als geneesmiddel en als stimulerend middel.
Details
| Omschrijving: | Klimplant, kruidachtig, tot 30 m. |
|---|---|
| Verspreiding: | Oost-mexico en de caraïbische stroomgebieden van guatemala, belize en honduras |
| Leefgebied: | Tropisch groenblijvend bos. |
| Jaarcyclus: | Vaste planten, inclusief bomen en struiken |
| Winterhardheid: | Tot 1 °c |
| Bloeiperiode: | April - juni |
| Bloemkleur: | Groen, wit, geel |
| Notities bloemen: | De orchidee heeft groenachtige bloemen met slechts een lichte geur, niet lijkend op de vanillesmaak of aroma. |
| Op z'n mooist: | Mei - juni |