Karthuizer anjer

Leven in de marge is kwetsbaar

De Latijnse naam voor het geslacht, Dianthus, verbastert tot anjer, is een samenstelling van de Griekse woorden dios (god) en anthos (bloem). Anders dan de wilde steenanjer, die op kalkarmere plekken groeit, houdt de Karthuizer anjer meer van kalk. Deze zeer zeldzame wilde anjer heeft karmijnrode bloemen in een op hoofdjes gelijkende bloeiwijze, zoals duizendschoon.

Karthuizer anjer groeit hier aan de rand van haar natuurlijke verspreidingsgebied zoals tot voor kort aan de oostrand van het IJsseldal bij Deventer. De plant is ook uitgezaaid en komt min of meer bestendig voor bij Amsterdam en in andere ingezaaide bermen in de randstad. Decoratief, maar het zijn geen echt wilde plekken, waar de natuur de hele cyclus van bloeien, bevruchten, zaadvormen en uitzaaien voltooien kan.

Deze zeer zeldzame wilde anjer heeft karmijnrode bloemen in een op hoofdjes gelijkende bloeiwijze, zoals duizendschoon. De Karthuizer anjer is niet vernoemd naar de religieuze orde van de Karthuizers, maar naar Frederik en Johan Karthauser, twee 18e eeuwse natuuronderzoekers. De Latijnse naam voor het geslacht, Dianthus, verbastert tot anjer, is een samenstelling van de Griekse woorden dios (god) en anthos (bloem). Hooguit 45 cm hoog en in het wild in ons land altijd al schaars geweest.

Ecologie en leefgebied

Anders dan de ook bij ons wilde steenanjer, die op kalkarmere plekken groeit, staat de Karthuizer anjer meer kalkrijk. Kalkrijke graslanden in de bergen van Midden-Europa hebben haar voorkeur. Het is een waardplant voor de mot Coleophora dianthi. Met enkele zogenaamde ‘voorposten’ is de soort in ons land de vorige eeuw present, zoals tot voor kort aan de oostrand van het IJsseldal bij Deventer, in droog, onbemest grasland en op dijkhellingen.

Bedreiging

Karthuizer anjer groeit hier aan de rand van haar natuurlijke verspreidingsgebied. Leven in de marge is kwetsbaar: er hoeft niet veel te gebeuren of de soort verdwijnt. Verruiging van de onbemeste graslanden door overbemesting of wegvallen van extensief beheer of juist intensivering door te veel maaien is al snel fataal. Karthuizer anjer is voor het laatst in het wild gemeld in 1972. Hier en daar duikt hij wel eens op als gevolg van inzaaien met bloemenmengsels, en vandaaruit is hij plaatselijk ingeburgerd. sinds 1950 zeer sterk afgenomen. De plant is ook uitgezaaid en komt nu alleen nog min of meer bestendig voor bij Amsterdam en in andere ingezaaide bermen in de randstad. Wel mooi, maar het zijn geen wilde plekken, waar de natuur de hele cyclus van bloeien, bevruchten, zaadvormen en uitzaaien bepaalt.