Slaapbol of Blauwmaanzaad of Maankop

In Morpheus’ armen

De naam papaver komt uit het Grieks en betekent ‘vadertje’. De soortnaam somniferum betekent ‘slaap brengend’, vanwege de slaapopwekkende werking van het melksap. Slaapbol komt van de karakteristieke, ronde doosvrucht met veel zaden. De gedroogde, oliehoudende zaden in de bol (ook wel de maanbol) zijn bekend als (blauw) maanzaad. In de 16^de eeuw beschreef de kruidengeneeskundige Rembertus Dodonaeus de slaapverwekkende werking van dit zaad en het sap. 

Ongeveer 5.300 jaar voor Christus werd de Papaver somniferum verbouwd als gewas door boeren in het zuiden van Nederland en door hunebedbouwers zo’n 5.000 jaar geleden. De plant had twee doeleinden: als medicijn en als voedsel. De zaden konden worden gegeten, maar ook worden geperst voor de olie.

De eerste beschrijving van medicinaal gebruik van opium, het ingedroogde melksap gewonnen uit de slaapbol, komt van  de Sumeriërs rond 4.000 voor Christus in Zuidoost-Irak. Rond 1700 begon men opium als genotmiddel te gebruiken. Uit opium kunnen vervolgens opiumalkaloïden als morfine, codeïne en papaverine worden gewonnen. Het was in 1805 dat de Duitse apotheker Friedrich Sertürner als eerste morfine uit opium isoleerde. Deze krachtige, narcotische (slaapverwekkende) pijnstiller is vernoemd naar de Griekse god van de slaap, Morpheus en niet meer weg te denken binnen de geneeskunde. Morfine is de grondstof voor heroïne, dat is namelijk de veresterde vorm.