Bilzekruid

Zeer giftig met betoverende bloemen

Bilzekruid heeft vuilgele klokvormige bloemen met donkerpaarse aderen. De bladeren ruiken volgens sommigen naar hondenpis, anderen vinden de geur bedwelmend.

Het geslacht Hyoscyamus is zeer giftig. In Overijsel staat de plant ook bekend als dolkruid, in Groningen als malwillempjeskruid. De bladeren en stengels bevatten gifstoffen die op het centrale zenuwstelsel inwerken. De Griekse priesteressen in het orakel van Delphi kwamen door de rook van verbrande zaden van bilzekruid in trance en deden zo hun onbegrijpelijke voorspellingen.

Bilzekruid houdt van droge, voedselrijke bodems. Het is een pionier die je tegenkomt op ruigten, in moestuinen, bermen en rommelhoekjes. Het is een van oorsprong Europese soort die in het wild vrijwel alleen in de kalkrijke duinen en het rivierengebied voorkomt.

Door rook van verbrande zaden in trance

Het geslacht Hyoscyamus is zeer giftig. De uit het Grieks afkomstige wetenschappelijke naam betekent ‘zwijneboon’. In Groningen en Overijsel staat de plant ook bekend als dolkruid, in Groningen als malwillempjeskruid. Bilzekruid, is een 1- of soms 2-jarige, kleverige en wollig behaarde plant met vuil-gele klokvormige bloemen die doorgroefd zijn met donkerpaarse aderen. Ze bloeit hoogzomer tot in het najaar. De bladeren ruiken volgens sommigen onaangenaam naar hondenpis, volgens anderen is de geur ‘bedwelmend’. Omdat insecten door de geur wegblijven, werden paarden ermee ingewreven. De bladeren en stengels bevatten onder andere de gifstoffen hyoscyamine, atropine (ook bekend van wolfskers) en hyoscine die inwerken op het centrale zenuwstelsel. Deze stoffen zitten ook in krampstillende preparaten tegen pijn en hoest, die zorgvuldig gedoseerd dienen te worden en daarmee absoluut ongeschikt zijn voor zelfmedicatie. Hyoscyamus is minstens 4000 jaar in gebruik, onder andere bij de Sumeriers en Egyptenaren. De Griekse priesteressen in het orakel van Delphi kwamen door de rook van verbrande zaden in trance  en deden zo hun onbegrijpelijke voorspellingen. Heksenzalf werd in de middeleeuwen gewonnen uit bilzekruid en wolfskers: ingesmeerd met heksenzalf raakte de gebruiker in trance, waarbij deze soms dacht te kunnen vliegen. Ook gebruikt om bekentenissen af te dwingen.

Ecologie en leefgebied

Bilzekruid geeft de voorkeur aan open, droge, zeer voedsel- en stikstofrijke, vaak kalkrijke bodems. Het is een pionier die groeit op ruigten en moestuinen, bermen en rommelhoekjes. Ook in vloedmerken langs rivieren en de kust. Het is een van oorsprong Europese soort die zeldzaam in de kalkrijke duinen en het rivierengebied groeit en daarbuiten zeer zeldzaam is. Regelmatig opduikend in stedelijk gebied maar zelden bestendig.

Bedreiging

Het is interessant dat een soort van een milieutype dat ruim voorhanden is (voedselrijk en rommelig) toch heel schaars aanwezig is. Er zijn geen duidelijke oorzaken voor aan te wijzen. Vermesting en verruiging worden wel genoemd maar lijken niet steekhoudend.